กฎหมายนั่งร้าน กฎหมายการตรวจสอบและข้อกำหนดในการตั้งนั่งร้าน

การทำงานบนที่สูง การทำงานบนนั่งร้านในไซต์งานก่อสร้าง เป็นกระบวนการทำงานอย่างหนึ่งที่มีความเสี่ยงสูงต่อการบาดเจ็บและชีวิตของพนักงาน ปัจจัยในเรื่องของความปลอดภัยนี้ ด้วยเหตุนี้ กฎหมายนั่งร้าน กฎหมายการตรวจสอบนั่งร้าน ข้อกำหนดในการตั้งนั่งร้านจึงได้ถูกบัญญัติขึ้นมาเพื่อคุ้มครองความปลอดภัยให้กับพนักงานทุกคนที่ต้องทำงานบนนั่งร้าน 

ในบทความนี้ SC Scaffolding ได้รวบรวมข้อมูลต่างๆ ที่เกี่ยวกับกฎหมายนั่งร้านล่าสุด มาตรการในการตรวจสอบและข้อกำหนดเกี่ยวกับนั่งร้าน รวมถึงสิ่งที่นายจ้างและผู้รับเหมาต้องปฎิบัติตามอย่างเคร่งครัดเพื่อความปลอดภัยสูงสุดในการทำงานบนนั่งร้าน 

กฎหมายนั่งร้าน คืออะไร? 

กฎหมายนั่งร้าน คือกฎหมายความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมการทำงาน โดยจะมีกฎหมายหลักบังคับอยู่ 2 อย่าง คือ

• พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554
• กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับนั่งร้านและค้ำยัน พ.ศ. 2564

กฎหมายนี้จะบังคับทั้งงานก่อสร้าง ซ่อมแซม ทาสี หรืองานอื่นๆ ที่มีการใช้งานนั่งร้านเป็นโครงสร้างชั่วคราว ครอบคลุมทั้งนายจ้างและผู้รับเหมาที่ต้องปฏิบัติตาม 

สาระสำคัญในกฎกระทรวงนั่งร้านและค้ำยัน พ.ศ. 2564

กฎกระทรวงนั่งร้านและค้ำยัน พ.ศ. 2564 เป็นกฎหมายนั่งร้านฉบับปัจจุบัน โดยสาระสำคัญต่างๆ ของกฎหมายฉบับนี้ สำหรับตัวนายจ้าง จะมีข้อปฟฏิบัติที่สำคัญอยู่ 4 ด้าน คือการจัดทำรายละเอียดและคู่มือการใช้งาน, การคำนวณออกฟแบบและควบคุมการใช้งานโดยวิศวกร, การติดตั้งอุปกรณ์ป้องกันการตกและราวกันตก และการจัดการให้มีอุปกรณ์คุ้มครองในเรื่องของความปลอดภัยส่วนบุคคล 

1. การจัดทำรายละเอียดคุณลักษณะและคู่มือการใช้งาน

กฎหมายนั่งร้านกำหนดให้นายจ้างต้องปฏิบัติตามรายละเอียดคุณลักษณะและคู่มือการใช้งานที่ผู้ผลิตกำหนดไว้ในทุกขั้นตอน ตั้งแต่การสร้าง ประกอบ ติดตั้ง ทดสอบ ตรวจสอบ ใช้งาน เคลื่อนย้าย ไปจนถึงการรื้อถอน หากนั่งร้านไม่มีคู่มือดังกล่าว นายจ้างต้องให้วิศวกรจัดทำรายละเอียดคุณลักษณะและคู่มือการใช้งานเป็นหนังสือ และต้องเก็บสำเนาไว้ให้พนักงานตรวจความปลอดภัยตรวจสอบได้ตลอดเวลา โดยเอกสารดังกล่าวต้องจัดทำเป็นภาษาไทย หรือภาษาอื่นที่ลูกจ้างสามารถศึกษาและปฏิบัติตามได้

2. การคำนวณออกแบบและควบคุมการใช้นั่งร้านโดยวิศวกร

หนึ่งในข้อบังคับที่เข้มงวดที่สุดของกฎหมายนั่งร้าน คือการบังคับให้มีวิศวกรที่ได้รับใบอนุญาตประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุม หรือ Safety กับ Inspector ตรวจนั่งร้าน เป็นผู้คำนวณออกแบบและควบคุมการใช้นั่งร้าน กรณีที่ต้องให้วิศวกรดำเนินการ ได้แก่

• นั่งร้านที่มีความสูงตั้งแต่ 2 เมตรขึ้นไป ควรได้รับการออกแบบโครงสร้างโดยวิศวกร
• นั่งร้านที่มีความสูงตั้งแต่ 4 เมตรขึ้นไป นายจ้างต้องจัดให้มีการคำนวณออกแบบและควบคุมการใช้นั่งร้านโดยวิศวกรโยธาที่มีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ (กว.) พร้อมจัดทำแบบแปลนและรายละเอียดการคำนวณที่ระบุพิกัดน้ำหนักบรรทุกอย่างชัดเจน 
• นั่งร้านเสาเรียงเดี่ยวที่มีความสูงเกิน 7.20 เมตร
• นั่งร้านแบบห้อยแขวน ทุกประเภท

3. การติดตั้งอุปกรณ์ป้องกันการตกและราวกันตก

กฎหมายนั่งร้านกำหนดให้นั่งร้านที่ลูกจ้างขึ้นไปทำงานต้องมีระบบป้องกันการตกจากที่สูงที่ครบถ้วน ประกอบด้วย

• ราวกันตก (Guardrail) ที่มีความสูงไม่น้อยกว่าที่กฎหมายกำหนด
• บันไดนั่งร้านสำหรับขึ้น-ลง ที่มีความมั่นคงแข็งแรงและปลอดภัย
• แผ่นพื้นนั่งร้าน หรือแผ่นทางเดินนั่งร้าน ที่รับน้ำหนักได้ตามมาตรฐาน ไม่มีรอยแตกหรือชำรุด

4. การจัดให้มีอุปกรณ์คุ้มครองความปลอดภัยส่วนบุคคล (PPE)

กฎหมายนั่งร้านกำหนดให้นายจ้างต้องจัดหาและดูแลให้ลูกจ้างสวมใส่ อุปกรณ์คุ้มครองความปลอดภัยส่วนบุคคล ที่เหมาะสมกับสภาพงานตลอดเวลาที่ทำงานบนนั่งร้าน ซึ่งรวมถึงหมวกนิรภัย รองเท้านิรภัย และเข็มขัดนิรภัยพร้อมสายช่วยชีวิตที่ต้องยึดกับจุดยึดที่มั่นคง โดยความยาวของสายช่วยชีวิตต้องไม่เกิน 2 เมตร

ข้อกำหนดในการตั้งนั่งร้านตามกฎหมาย 

เพื่อให้เกิดความปลอดภัยสูงสุดในการทำงานบนที่สูง ข้อกำหนดในการตั้งนั่งร้านจะครอบคลุมทั้งก่อนการติดตั้ง ระหว่างการใช้งานและหลังการใช้งาน เพื่อให้สามารถมั่นใจได้ว่าโคตรงสร้างของนั่งร้านจะมีความปลอดภัยตลอดอายุการใช้งาน 

ข้อกำหนดก่อนการตั้งนั่งร้าน 

ก่อนเริ่มติดตั้งนั่งร้าน นายจ้างต้องดำเนินการดังต่อไปนี้ให้ครบถ้วน เพื่อให้ฟถูกต้องตามข้อกำหนดเกี่ยวกับนั่งร้านและเพื่อความปลอดภัย 

การเตรียมเอกสาร:

• มีแบบคำนวณและแผนผังการติดตั้งที่รับรองโดยวิศวกร กรณีนั่งร้านสูงตั้งแต่ 4 เมตรขึ้นไป
• จัดทำข้อบังคับและขั้นตอนการปฏิบัติงานเพื่อความปลอดภัยในการทำงานกับนั่งร้าน
• อบรมหรือชี้แจงขั้นตอนความปลอดภัยให้ลูกจ้างทุกคนที่เกี่ยวข้อง

การตรวจสอบวัสดุ:

• ท่อเหล็กต้องไม่มีสนิมขุม ไม่คดงอ
• ข้อต่อแข็งแรงและเกลียวไม่รูด ถ้าหากเป็นBS scaffolding ต้องได้มาตรฐาน BS1139
• แผ่นพื้นไม่แตก ไม่ชำรุด สามารถรับน้ำหนักได้ตามที่กำหนด

การเตรียมพื้นที่:

• พื้นดินต้องมีการบดอัดแน่นเพียงพอ หรือมีแผ่นรองตีนเป็ดและแผ่นไม้รองพื้น เพื่อกระจายน้ำหนัก
• ระยะห่างจากสายไฟฟ้าแรงสูงต้องเป็นไปตามที่กฎหมายกำหนด

ข้อกำหนดด้านโครงสร้างและการยึดโยง

กฎหมายนั่งร้านกำหนดข้อกำหนดด้านโครงสร้างที่สำคัญดังนี้

• เสานั่งร้านต้องตั้งฉากกับพื้น ไม่เอนเอียง
• กรณีสร้างนั่งร้านสูงตั้งแต่ 4 เมตรขึ้นไป ต้องออกแบบและสร้างค้ำยันด้วยวิธีการยึดตรึงกับอาคารหรือโครงสร้างที่มั่นคงแข็งแรง เพื่อป้องกันการโย้หรือเซ
• กรณีนั่งร้านแต่ละชั้นสูงเกิน 2 เมตร ต้องได้รับการออกแบบตามหลักวิศวกรรมศาสตร์
• การคำนึงถึงแรงภายนอก เช่น แรงสั่นสะเทือน แรงลม และน้ำหนักของผ้าใบหรือแผ่นปิดกั้นอื่น ๆ ที่อาจมีผลต่อความมั่นคงของนั่งร้าน

ข้อกำหนดด้านการกั้นเขตอันตราย

นายจ้างต้องจัดทำรั้วหรือกั้นเขตด้วยวัสดุที่เหมาะสมในบริเวณที่มีอันตราย พร้อมติดป้าย “เขตอันตราย” หรือป้ายบอกสัญญาณเตือนต่างๆ ให้มองเห็นได้ชัดเจน และในเวลากลางคืนต้องจัดให้มีสัญญาณไฟเพื่อเตือนภัย

มาตรฐานการตรวจสอบนั่งร้าน ต้องทำอย่างไรบ้าง? 

การตรวจสอบนั่งร้านโดยวิศวกรเป็นข้อกำหนดบังคับตามกฎหมายนั่งร้าน พ.ศ. 2564 โดยมีจะมีมาตรฐานการตรวจสอบนั่งร้าน

ความถี่ในการตรวจสอบนั่งร้าน

กฎหมายกำหนดให้มีการควบคุมการใช้นั่งร้านโดยวิศวกร อย่างน้อยเดือนละ 1 ครั้ง ในกรณีที่มีการใช้นั่งร้านสำหรับงานก่อสร้างที่มีความสูงตั้งแต่ 4 เมตรขึ้นไป หรือมีการใช้นั่งร้านแบบห้อยแขวน

รายการตรวจสอบนั่งร้านที่ครอบคลุม

การตรวจสอบนั่งร้านโดยวิศวกรต้องครอบคลุมตั้งแต่ขั้นตอนก่อนการใช้งาน ระหว่างการใช้งาน และหลังการใช้งาน โดยรายการตรวจสอบขั้นต่ำที่กฎหมายกำหนด ได้แก่

• โครงสร้างและส่วนประกอบของนั่งร้านมีเสถียรภาพ มั่นคงแข็งแรงและปลอดภัย
• พื้นหรือฐานของนั่งร้าน ต้องมีความแข็งแรง รองรับน้ำหนักได้ตามที่ออกแบบ
• ส่วนประกอบและอุปกรณ์นั่งร้านต้องครบถ้วน ตามรายละเอียดที่วิศวกรหรือผู้ผลิตกำหนด
• ระบบป้องกันการตก เช่น ราวกันตก สายนิรภัย อยู่ในสภาพสมบูรณ์
• บันไดขึ้น-ลงมีความมั่นคง ไม่โยกคลอน

การตรวจสอบนั่งร้านกรณีฉุกเฉิน

นอกจากการตรวจสอบตามรอบปกติแล้ว กฎหมายนั่งร้านยังกำหนดให้มีการตรวจสอบพิเศษในกรณีที่นั่งร้านได้รับผลกระทบจากอุบัติเหตุหรือสภาพแวดล้อมที่อาจส่งผลกระทบต่อความมั่นคง เช่น พายุแรง แผ่นดินไหว หรือการชนกระแทก นายจ้างต้องให้วิศวกรดำเนินการตรวจสอบและทดสอบก่อนการใช้งานต่อ โดยห้ามให้ลูกจ้างขึ้นไปทำงานบนนั่งร้านจนกว่าจะได้รับการรับรองความปลอดภัยจากวิศวกรแล้ว

หน้าที่ของนายจ้างตามกฎหมายนั่งร้าน

กฎหมายนั่งร้านและค้ำยัน พ.ศ. 2564 หน้าที่ของนายจ้างโดยสรุปจะประกอบไปด้วยหน้าที่ต่างๆ 6 หน้าที่ 

1. จัดให้มีนั่งร้านที่ได้มาตรฐาน นายจ้างต้องใช้นั่งร้านที่ผลิตตามมาตรฐานสากล เช่น BS1139 Standard พร้อมใบรับรองจากโรงงาน 

2. จัดให้มีวิศวกรคำนวณออกแบบและควบคุม สำหรับนั่งร้านที่มีความสูงและลักษณะที่กฎหมายกำหนด นายจ้างต้องจ้างวิศวกรที่ได้รับใบอนุญาตมาดูแลตลอดโครงการ

3. จัดอบรมความปลอดภัย  นายจ้างต้องจัดให้มีการอบรมหรือชี้แจงขั้นตอนความปลอดภัยแก่ลูกจ้างทุกคนที่เกี่ยวข้องกับการทำงานบนนั่งร้านก่อนเริ่มงาน

4. จัดหาและดูแล PPE นายจ้างต้องจัดหาอุปกรณ์คุ้มครองความปลอดภัยส่วนบุคคลที่ครบถ้วนและพร้อมใช้งาน พร้อมบังคับใช้ให้ลูกจ้างสวมใส่ตลอดเวลา

5. ติดป้ายเตือนอันตราย  ต้องติดหรือตั้งป้ายสัญลักษณ์เตือนอันตรายและเครื่องหมายป้ายบังคับในบริเวณทำงาน ให้มองเห็นได้อย่างชัดเจน

6. เก็บรักษาเอกสาร  ต้องจัดทำและเก็บรักษาเอกสารที่เกี่ยวข้องทั้งหมด เช่น แบบคำนวณ รายงานการตรวจสอบ และคู่มือการใช้งาน ซึ่งอาจจัดเก็บในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ก็ได้

มาตรฐาน BS 1139 สำหรับท่อและอุปกรณ์นั่งร้าน 

BS1139 Standard (British Standard for Scaffolding) คือมาตรฐานสากลที่กำหนดคุณสมบัติของท่อเหล็กและอุปกรณ์นั่งร้าน เป็นมาตรฐานที่ใช้งานกันทั่วโลก และเป็นมาตรฐานที่ได้รับการยอมรับและอ้างอิงในกฎหมายนั่งร้าน ครอบคลุมเรื่องต่าง ๆ ดังนี้

• ขนาดและความหนาของท่อเหล็ก — Galvanized-pipeมาตรฐาน BS1139 มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 48.3 มม. ความหนาผนัง 4 มม.
• ความต้านทานแรงดึงและจุดคราก — วัสดุต้องมีค่าความต้านทานแรงดึงและจุดคราก (Yield Point) ตามที่มาตรฐานกำหนด เพื่อรับรองว่าโครงสร้างจะไม่เกิดการล้าหรือพังทลายโดยกะทันหัน
• อุปกรณ์ยึดและแคลมป์ — แคลมป์ตาย แคลมป์เป็น และอุปกรณ์ยึดทุกประเภทต้องผลิตตามมาตรฐาน BS1139 เพื่อรับรองความแข็งแรงและความปลอดภัยในการใช้งาน
• การรับรองจากโรงงานผู้ผลิต — อุปกรณ์นั่งร้านที่ได้มาตรฐาน BS1139 ต้องมาพร้อมใบรับรองคุณภาพจากโรงงาน (Mill Certificate) ซึ่งสามารถนำไปแสดงต่อวิศวกรและพนักงานตรวจความปลอดภัยได้

วิธีเลือกนั่งร้านให้ถูกต้องตามกฎหมายและเพื่อความปลอดภัย 

การเลือกซื้อหรือเช่านั่งร้านที่ได้มาตรฐานตามกฎหมาย นอกจากการทำตามกฎหมายหรือมาตรฐานต่างๆ อย่างถูกต้อง การรู้จักวิธีเลือกนั่งร้านก็เป็นสิ่งสำคัญเช่นกัน 

• ต้องมีใบรับรองมาตรฐาน BS1139 หรือมาตรฐานสากลที่เทียบเท่าพร้อมใบ Mill Certificate จากโรงงาน
• ผู้จำหน่ายหรือผู้ให้เช่าต้องมีทีมวิศวกร พร้อมรับรองแบบและควบคุมการใช้งานตามกฎหมาย
• บริการติดตั้งและรื้อถอน ต้องดำเนินการโดยทีมงานที่ผ่านการฝึกอบรมความปลอดภัยในการทำงานบนนั่งร้าน
• มีบริการตรวจสอบสภาพนั่งร้าน ก่อนส่งมอบ เพื่อให้มั่นใจว่าอุปกรณ์ทุกชิ้นอยู่ในสภาพสมบูรณ์

SC Scaffolding ให้บริการจำหน่ายและให้เช่าท่อและอุปกรณ์นั่งร้านมาตรฐาน BS1139 พร้อมทีมวิศวกรรับรองแบบ บริการติดตั้งและตรวจสอบนั่งร้าน ครอบคลุมทุกข้อกำหนดตามกฎหมายนั่งร้าน พ.ศ. 2564 Contact us เพื่อรับคำปรึกษาฟรีและใบเสนอราคา

หากต้องการคู่มือการติดตั้งนั่งร้าน BS (ฉบับ PDF) สามารถติดต่อเราตามข้อมูลด้านล่างเพื่อรับคู่มือฟรีได้เลยครับ

Contact or inquire for more information at

• โทร: 0854467877, 021257199 
• Line:@thitmark
• อีเมล: sc.scaffolding29@gmail.com
• Open daily from 7:00 AM to 5:00 PM.